Niniejszym artykułem rozpoczynamy cykl publikacji poświęconych najcenniejszym zabytkom Jedlicza

Willa w Jedliczu wpisana do rejestru zabytków, znajduje się przy ul. Tokarskich 20. Położona jest w centrum Jedlicza, w niewielkim oddaleniu od rynku, przy głównej drodze wyjazdowej, prowadzącej do drogi krajowej Krosno - Jasło.

Omawiany dom mieszkalny zbudowany został między 1906 a 1909 rokiem. Pierwszymi właścicielami byli Henryka i Feliks Tokarscy. Przez kilka lat, do roku 1919, w budynku mieścił się gabinet lekarski Feliksa Tokarskiego i jednocześnie apteka. Później była tu biblioteka domowa. W latach przedwojennych dokonano kilku zasadniczych zmian, dotyczących zewnętrznych elementów architektonicznych.   

Rozbudowano główne wejście do budynku, osłaniając je tarasem z metalową balustradą a także zmieniono wygląd frontu w ryzalitach, usuwając ozdobne spływy wolutowe.

W czasie II wojny światowej w budynku stacjonował się sztab niemiecki, a następnie rosyjski. W okresie powojennym właścicielami domu byli Maria z Tokarskich Dubisowa z mężem Władysławem, obecnie zaś ich córka Zofia z mężem  Mieczysławem Dziurą.

Budynek stanowi przykład secesyjnej architektury miejskiej. Materiałem użytym w fundamentach jest kamień łamany i cegła. Ściany wzniesione są z cegły. Stropy piwnic są także ceglane, a stropy nad parterem tworzy podwójne deskowanie okryte cegłą. Więźba dachowa jest drewniana, a dachy nad poszczególnymi częściami budynku dwuspadowe, kryte blachą na pełnym deskowaniu. Kalenica nad częścią środkową jest prostopadła w stosunku do ryzalitowych części bocznych. Zachowały się oryginalne modrzewiowe okna, a także dębowe drzwi i parkiety.

Budynek założony jest na planie prostokąta

Ściany wszystkich elewacji są murowane i tynkowane. Dokoła budynku, w górnej części elewacji, biegnie wąski pas, wydzielony podwójnym, profilowanym gzymsem. Wejście główne znajduje się na osi elewacji południowo - zachodniej. Budynek jest częściowo podpiwniczony,  a także posiada wysoki strych nad całym domem.

Fasada jest jednokondygnacyjna na podmurówce, podzielona pionowo poprzez wprowadzenie dwóch ryzalitów. Ryzality są przeszyte dwoma prostokątnymi, trójdzielnymi otworami okiennymi w kamiennym, ozdobnym obramieniu z naczółkiem i podokiennikiem. Szczyty przeszyte są jednym oknem z dekoracją nad górną krawędzią w postaci secesyjnego medalionu i trzech lizen, ujętych u góry w okrąg. Na wierzchołkach szczytów kamienna dekoracja w postaci profilowanego naczółka wspartego na lizenach. Płaszczyzna ściany pomiędzy ryzalitem jest przeszyta jednym oknem. Obecnie fasadę porasta winorośl, która dodaje uroku i oryginalności domowi.

Elewacja północno - wschodnia również jest jednokondygnacyjna, na podmurówce. Znajdują się tu dwa okna w kamiennym obramowaniu i otworem wejściowym osłoniętym tarasem, do którego prowadzą kamienne schody.

Tył budynku, czyli elewacja południowo - wschodnia, tak jak pozostałe jest jednokondygnacyjna i na podmurówce. Mieszczą się na niej dwa okna oraz dwa niewielkie okienka w pasie pomiędzy gzymsami. W części wschodniej ryzalit z jednym oknem i wejściem. Wejście jest osłonięte kamienną przybudówką otwartą od południa, przeszytą dwoma oknami: półokrągłym i prostokątnym. Okna te są ujęte trzema pilastrami. Do przybudówki prowadzą kamienne schody z metalową balustradą. W pasie między gzymsami widzimy dwa niewielkie okienka, szczyt ryzalitu gładki, ujęty w gzymsy pod krawędziami połaci dachu, przeszyty jednym wąskim oknem. Na tej ścianie, przy schodach do wejścia, znajduje się zakratowane okno, przez które można wejść do piwnicy. Drugie wejście do piwnicy znajduje się wewnątrz domu.

Główne wejście do budynku ulokowane jest na elewacji południowo - zachodniej. Wejście osłonięte jest tarasem, do którego prowadzą kamienne schody z metalową balustradą. Po tej stronie budynku, znajdują się także dwa okna w kamiennym obramowaniu. Warto pamiętać, że cała stolarka okienna jest pierwotna. Oryginalny jest także podział pomieszczeń w domu. Wyposażenie wnętrza stanowią przedmioty przedwojenne. Zachowały się m.in. piece kaflowe, meble, ozdoby, urządzenia kuchenne oraz wiele innych przedmiotów użytku codziennego. W piwnicy znajduje się piec do pieczenia chleba, kuchnia i wędzarnia - także pierwotne.

Obecnie budynek jest zachowany w dobrym stanie. Wykonywane są na bieżąco jedynie drobne prace remontowo - konserwatorskie. Ciekawa architektura sprawiła, że ów obiekt został wpisany do rejestru zabytków. Jest jednym z najciekawszych architektonicznie  budynków w Jedliczu.

(Dom jest wpisany do rejestru zabytków województwa krośnienskiego po numerem A-236)

Małgorzata Bugiel

konsultacja: Anna Zaleszczuk